balinees

traditioneel balinees

Wie het traditionele Bali kent, weet hoe kunstzinnig haar bevolking is. Beginnend bij de dagelijkse offertjes die iedere dag weer opnieuw gemaakt worden, tot hun kleding en architectuur , alles straalt creativiteit en cultuur uit. Daarbij valt op dat wat wij als “Kunst” zien, daar eigenlijk als “Ambacht” wordt gezien. Dat blijkt onder andere uit het niet signeren van de werkstukken. Ook worden de werkstukken vaak door een collectief (vaak een familie) gemaakt. De oudste zoon klooft het hout, vader snijdt het stuk, de kinderen schuren, en de vrouwen doen het eventuele verven. Vaak maakt een gezin of dorp, eenzelfde serie voorwerpen, jaar in, jaar uit. Naast het snijwerk dat voor de lokale markt werd gemaakt ,werd er al vanaf de jaren 30 voor de toeristenmarkt gewerkt. Die twee invloeden leidde regelmatig tot een bijzondere mix waarvan de balinese art deco beelden wel het bekendste voorbeeld vormden .

Dit borstbeeld rechts stamt uit de jaren twintig en vijftig en stelt  Sri Dewih voor. Sri Dewi is een godin die al voor de komst van het Hindoeisme bekend was , maar ze werd hartelijk opgenomen in de uitgebreide familie van Hindoe goden en godheden.

Ze is niet alleen de rijstgodin , maar ook die van de vruchtbaarheid.

Dit beeld komt vaak alleen voor , maar komt ook wel voor als echtgenote van het bekende echtpaar hieronder.

Ook dit is Art Deco.  De lichte stylering verhoogt de expressiviteit. Ook hier slanke ledematen en verlengde vingers.  Daarnaast is de wijze waarop het textiel gedrapeerd is karakteristiek.

Een flinke neus wordt altijd gewaardeerd, het is een van de schoonheidsidealen.

En daar hoort dan zo'n lampekap op. Gemaakt met de techniek waar wayangpoppen worden gemaakt. Van leer dus. Geeft een prachtig schijnsel op de muur.

Het zijn mooie en intieme stukken.  De linker draagt nog tonvormige oorbellen die tot de tweede wereldoorlog in Bali gebruikelijk waren. Dat helpt bij de datering van dit werk. Rechts een kleiner paneel met dezelfde voorstelling.

Dit soort panelen zaten op het deksel van een houten doos, waarschijnlijk een medicijnkist. Mogelijk diende het houten  figuur dan om de patiënt  de arts te tonen waar de kwaal zat . Dit principe kennen we uit japan , waar zogenaamde 'medicine dolls' op dezelfde manier gebruikt werden.

Garuda is misschien wel het bekendste Indonesische symbool, dankzij de nationale luchtvaartmaatschappij die zo heet.

Ook in het wapen van Indonesie komt hij voor, hoewel het een Hindoeistish symbool is. Hij spreekt dus nog steeds tot de verbeelding, dit rijdier van de de god Vishnu.  Als houtsnijwerk behoort hij waarschijnlijk tot de meest spectaculaire Indonesische kunstuitingen.

Een kleine blankhouten versie, in de meest complete uitvoering; met Vishnu en een naga aan de voeten. (Jaren twintig)

Drie hardhouten Balinese panelen met een rustende dame.

Heel bekend is dit Barongmasker. Het wordt nog steeds gebruikt bij de bekende balinese dansvoorstellingen, maar is ook en geliefd souvenir. Dat is een mooie combinatie. Hiernaast een masker dat zo uit Disneyland lijkt te komen. Niets is minder waar, het is een balinees fabeldier

Dit geverfde houtsnijwerk is altijd gemaakt van een zachte houtsoort.

houtsnijwerk

Deze Balinese snijwerken uit de jaren 50 zijn mooie voorbeelden van het prachtige Indische snijwerk. Wat meteen opvalt is het het realisme. Dat realisme is een geweldige prestatie, en iedereen die wel eens een stuk hout heeft proberen te bewerken herkent dat.

Op dit moment staan dit soort beelden erg in de belangstelling. Het is Balinees houtsnijwerk met (de europese)  Art Deco invloed. Deze beïnvloeding ontstond toen in de jaren dertig veel europese kunstenaars zich op Bali vestigden. Onder hen bevonden zich de nederlanders Willem Gerard Hofker, Rudolf Bonnet, Auke Sonninga, en de duitser Walter Spies.

Over deze stijl is onlangs een boekje verschenen van de hand van Frans Ledelmeijer met de titel: "Art Decobeelden van Bali (1930- 1970)" Zoals die titel al weergeeft zijn deze beelden ook later  nog gemaakt. Nauwkeurige datering is dan ook niet eenvoudig.

Het beeld rechts stelt een balinese priester voor. Karakteristiek voor deze beelden zijn de slanke, soepele lijnen en de verlengde vingers.

De oorsprong van de maansverduistering.

Dit beeldje gaat helemaal terug naar het begin van de Balinese kunst en die ligt, zoals ook elders meestal , in de religie. Het onderwerp is dan ook niet meteen duidelijk. En meisje dat opgegeten wordt door een monster lijkt het . Wat we hier zien is de maangodin Dewi Ratih, die belaagd wordt door  Kalah Rahu.

Het beest neemt een hap uit de maan , met een maansverduistering als resultaat. Het Balinese woord voor maansverduistering is dan ook bulan kepangan - de maan is opgegeten.  Oorspronkelijk komt dit verhaal uit de hindoeistische Mahabharata.

Het is een bekend thema in de Balinese kunst. De uitvoering die u hier ziet is bijzonder elegant; een ranke ,enigszins gedraaide prinses, verdwijnt onversaagd in de brede muil van een primitief beest; een mooi contrast.

Ook dit is een echt traditionele motief, een mooi fijn gesneden beeldje van Raksasa,

Een recente versie uit Ubud

Dit is de voet van een schemerlamp. Hij was bijzonder populair bij indische families in de jaren 60 en 70. Hij toont weer eens aan hoe inventief men is als het gaat om het toepassen van een oud ambacht op een modern gebruiksvoorwerp. Destijds beschouwde sommigen dit als kitsch, maar dan zag men de voorstelling waarschijnlijk over het hoofd. Deze bestaat uit de "Prince and Princess" of beter gezegd:  Ramah en Shinta, de twee klassieke geliefden uit de Ramayana.

Een oude man met een betelnoot stamper. Betelnoot is een onderdeel van een sirihpruim

Dit soort alledaagse onderwerpen waren in de jaren 40 tot 70 erg populair als souvenir.

Een oude uitvoering uit het einde van de negentiende eeuw.

Er zijn vele uitvoeringen mogelijk; met of zonder Visnu, staand op een Naga, of een schildpad. De schildpad is weer een symbool voor de Aarde.

javaans

Uit Java komt houtsnijwerk zoals dit kistje. Het is een typisch voorbeeld van  Japara  snijwerk, dat altijd ongekleurd is. In Japara maakte men vooral gebruiksvoorwerpen zoals (naai)kisten en naai- en theetafels. Dit kistje is van een mooie kwaliteit en gedecoreerd met twee wayang poppen , ook toen al het symbool bij uitstek voor Indonesie. Bij menige Indische oma kom je nog Japara houtsnijwerk tegen, maar het was ook een heel populair souvenir bij Nederlandse militairen tijdens de politionele acties..

Het snijwerk uit de nederlandse periode had  soms een keurmerk ,zoals deze.

Ook uit Japara kwam dit krantenrekje. Mogelijk heeft hier de Preangerbode wel ingezeten. Leuk aan dit rekje zijn de wapens van Nederland  en een verzonnen wapen van Indonesië, maar wel weer geflankeerd door de nederlandse leeuwen.

Dit rekje dateert uit de jaren 50.

Deze javaanse miniaturen dateren uit de jaren dertig en worden nu niet meer gemaakt. Ze stellen meestal straatfiguren voor . Onder andere een straatverkoper (klontong) die op zijn portable fornuis in drie minuten een bamisoepje voor je maakt, en links een Djamu (kruiden) verkoopster. Dit soort figuren zijn erg gezocht.  Ze zijn vrij gedetailleerd.

Links een leuke krisdrager uit Semarang. Vrij grof, maar wel expressief, Rechts een dansmasker uit Java, zoals gebruikt werd bij een Wayang Wong voorstelling.(zie onze  

wayang pagina ). Ook Bali kent dit soort maskers.

Opvallend  is dat je door  de hele archipel deze echtparen tegenkomt. Over de balinese bruidsbeelden (links) is niet veel bekend, maar over de javaanse versie ervan (midden) destemeer. 

Zij heten Loro Blonyo , wat zoiets betekend als "onafscheidelijk paar" en spelen een rol bij de huwelijksplechtigheid.  Op die dag  neemt het echtpaar in spe plaats links en rechts bij het voeten einde van het huwelijksbed. Zij zitten daar enige uren roerloos en ernstig. In het hindu geloof ,waar dit gebruik vandaan komt , neemt men aan dat ieder huwelijk een herbeleving is van het scheppingsverhaal. En op dat moment zijn de beide huwelijkspartners niemand minder dan Dewi Sri en Sodano, twee hindu goden. Na deze plechtigheid wordt de plaats van het echtpaar ingenomen door deze twee vervangers , de Loro Blonjo. Zijn zullen ervoor zorgen dat het huwelijk voorspoedig en kinderrijk zal zijn. Ze zullen ten allen tijde een representant blijven van zowel  het getrouwde echtpaar als hun goddelijke tegenhanger.   Rechts ziet u en stel voorouderbeeldjes uit Flores. Geheel anders in stijl en achtergrond  en toch weer een echtpaar.  Het huwelijk geldt dus  overal als het belangrijkste moment uit je leven. Geboorte en dood zijn van minder belang, ze zijn immers onvermijdelijk. Het huwelijk daarentegen is een keuze, een moment waarop je zowel je tradities bevestigt als je nageslacht veilig stelt.

Het spreekt vanzelf dat je zo'n paar beeldjes nooit mag scheiden , want dan overkomt je groot ongeluk.

 Het Balinese houtsnijwerk was kwalitatief  verreweg het beste wat er in Indonesie gemaakt werd, maar de  Batakkers op Sumatra zijn wat mij betreft nummer twee. Batakkers waren grote mystici en tovenaars. Hier drie(recente) beelden van de Batakkers.

Heel beroemd zijn ook hun tovenaarsstokken. Ze zijn dan ook nu nog een gewild object bij verzamelaars.  

Rechts een stel voorouders en hieronder een medicijnpot.  Ik zie vier mannetjes en twee singahoofden. Wat hierbij opvalt is de bijna overdreven decoratie, iets wat vaker voorkomt bij hun snijkunst. De motieven zijn meestal zeer oud en stammmen uit de periode van voor de Islam en budhisme, animistisch dus.

Ook indisch antiek kopen? Kijk dan in onze Indowebshop

all rights reserved  indoshop.nl